Firijiin meeshaa qabbanaa’aa ho’a gadi aanaa dhaabbataa ta’e kan eegu yoo
ta’u
, akkasumas oomisha siiviilii kan nyaata ykn meeshaalee biroo haala ho’a gadi aanaa dhaabbataa ta’een tursudha. Sanduuqa sana keessa kompressara, kaabinee ykn saanduqa meeshaan bubbee itti tolchu itti qorru, fi saanduqa kuusaa meeshaa qabbanaa’aa qabutu jira. Heddummina firijii elektirikii manaa yeroo baayyee liitira 20 hanga 500 ta’a. Itti aansuudhaan ka'umsa seenaa fi guddina seenaa Oromoo haa ilaallu
Mini Fridge
.
Ka'umsi seenaa firijii.
Adeemsa misooma Fridge.
Ka'umsi seenaa firijii
Nyaanni ho'a gadi aanaa irratti kuufame akka hin mancaane ilmaan namootaa umurii baay'ee ijoollummaa irraa kaasee beeka. Dhaloota Kiristoos dura bara 2000 ol (Dh.K.D jaarraa 20ffaa) irraa eegalee jiraattonni durii laga Efraaxisii fi Tigris kan Baabilon, Eeshiyaa Dhihaa keessatti argaman foon firijii keessa kaa’uuf boolla keessatti bubbee ijaaruu jalqaban. Bara bulchiinsa Shaang (Dh.K.D. jalqaba jaarraa 17ffaa irraa kaasee hanga jaarraa 11ffaatti) Chaayinaan nyaata kunuunsuuf bubbee fayyadamuus ni beekti turte. Bara giddu galeessaa keessa biyyoonni hedduun biyyoota hedduu keessatti mul’atanii nyaata kunuunsuuf kaabinee bishaanii addaa ykn kaabinee dhagaa keessa kaa’uudhaan bubbee kaa’aniiru. Hanga bara 1850mootaatti gosti kun Top Freezer Refrigerator Ameerikaatti gurguramaa ture.
Jechi 'fridge' jedhu hanga walakkeessa jaarraa 17ffaatti biyyoota dhihaa keessatti afaan Ameerikaa keessa hin seenne. Guddina magaalattii waliin daldalli bubbee suuta suutaan guddachaa dhufeera. Suuta suutaan hoteelonni, hoteelonni, hospitaalotaafi daldaltoonni magaalaa hubannaa qaban tokko tokko foon, qurxummii fi dhadhaa akka hin eegamneef itti fayyadamaa turan. Waraana Biyya keessaa Ameerikaa (1861-1865 Dh.K.D) booda, bubbeen konkolaattota fe'umsaa firijii keessatti, akkasumas itti fayyadama siiviiliitiif fayyadamaa ture. Bara 1880tti walakkaan Retro Fridge New York, Philadelphia fi Baltimore keessatti kan gurguramu yoo ta'u, firijii Boston fi Chicago keessatti gurguraman keessaa harki sadii mana seenaniiru. Oomishaaleen walfakkaatan firijiis qabu.
Firijii gahumsa qabu ijaaruun akka nuti yaadne salphaa miti. Jalqaba bara 1800moota keessa kalaqtoonni beekumsa teermoofiiziksii saayinsii qabbanaa'aatif murteessaa ta'e irratti hubannoo bu'uuraa qabu turan. Biyyoota dhihaatti namoonni firijiin hundarra gaariin akka bubbee hin baqne ittisuu qaba jedhanii kan amanan siʼa taʼu, ilaalchi akkasii yeroo sanatti baayʼee beekamaa ture, sababiin isaas, bubbee baqsuutu gahee qabbanaaʼuu waan taphatuuf dogoggora ture. Bara jalqabaatti bubbee kunuunsuuf carraaqqiin guddaan kan godhame siʼa taʼu, bubbeen sun hojii isaa akka hin raawwanneef bubbee sana firaashaan marsuudhaan ture. Kalaqtoonni madaallii sirrii insulaashinii fi marsaa firijii gahumsa qabuuf barbaachisu argachuu kan dandaʼan gara dhuma jaarraa 19ffaatti ture.
Adeemsa misooma Fridge
Garuu bara 1800tti qonnaan bulaan kalaqa Meeriilaandii, Toomaas Moore, karaa sirrii argate. Qonna Waashingitan irraa gara maayilii 20 fagaatu kan qabu yoo ta'u, bakka ganda Joorji Taawun wiirtuu gabaa ta'etti. Yeroo dhadhaa gabaaf geessaa ture a Bottom Freezer Refrigerator kan dizaayinii isaa, maamiltoonni dhadhaa saffisaan baala'aa jiru baaldi dorgomtootaa keessa jiru bira darbanii ammas haaraa, jabaa fi sirnaan muramee gatii gabaa caalaa akka isaaf kaffalan argate. Dhadhaa paawundii tokko. Moore akka jedhutti faayidaan firijii isaa tokko qonnaan bultoonni oomisha isaanii qabbaneessuuf halkan gara gabaa deemuun isaan hin barbaachisu.
Bara 1822tti, fiizisistiin beekamaan Biriteen Faraday, kaarboon daayi’oksaayidii, amooniyaan, kilooriinii fi gaazonni biroo haala dhiibbaa qabu keessatti gara dhangala’ootti akka jijjiiraman, akkasumas yeroo dhiibbaan gadi bu’u gaazii akka ta’an hubate. Adeemsa dhangala’aa irraa gara gaaziitti jijjiiramuu keessatti ho’a baay’ee xuuxuudhaan ho’i naannoo isaa saffisaan akka gadi bu’u taasisa. Argannoon Faraday kun dhaloota booda dhufaniif teeknooloojiiwwan qabbanaa’aa namtolchee kan akka kompressara kalaquuf bu’uura ti’oorii ta’e. Koompireesarri qabbanaa'aa namtolchee jalqabaa bara 1851tti Hariisan kan kalaqame yoo ta'u, abbaan qabeenyaa 'Geelong Advertiser' kan Awustiraaliyaa kan ta'e Haarisan gosa iiteeriin qulqulleessaa osoo jiruu tokkoon tokkoon isaanii sibiilota irratti dhiibbaa qabbanaa'uu cimaa akka qaban hubate. Iiteer dhangala’aa qabxiin bullaa’iinsaa baay’ee gadi aanaa qabu yoo ta’u, kunis taateewwan endothermic danfisuuf kan saaxilamudha. Harrison freezer kan ether fi a fayyadamuun hojjete 3 Door Refrigerators pressure pump qorannoo booda fi yeroo wayinii hojjetan qabbanaa’uu fi qabbanaa’uuf mana wayinii Victoria, Australia keessatti dibame.
Bara 1873tti keemistiin fi injinariin Jarmanii Kaarl Voon Liinde firijii kana kan kalaqe filooriin akka qabbanaa'aa ta'etti fayyadame. Linde sirna dhiibbaa kana oofuuf motora danfaa xiqqaa fayyadama, kanaaf ammooniyaan irra deddeebiin dhiibamee danfisuun qabbanaa'aa uuma. Liindeen jalqaba kalaqa isaa mana daadhii wayinii Sedoumar Wiesbaden keessatti argamutti hojiirra oolche, firijii industirii dizaayinii fi oomishes. Boodarra firijii industirii fooyyesse. Xiqqaa akka ta'uuf, bara 1879tti, firijiin manaa namtolcheedhaan firijii addunyaa irratti jalqabaa hojjetame. danfiin hojjetu kun Firijiin dafee oomishaaf kan dhiyaate siʼa taʼu, bara 1891tti Jarmanii fi Yunaayitid Isteetis keessatti yuunitiin 12,000 gurgurameera.
Mootarri elektirikii jalqabaa kompressara kana oofu bara 1923tti injinaroota Siwiidin Biraayitan fi Mendesiin kan kalaqame yoo ta'u, boodarra dhaabbati Ameerikaa tokko paatentii isaanii bitee bara 1925tti firijii elektirikii mana keessaa isa jalqabaa hojjete. Firijii elektirikii isa jalqabaa keessatti kompressara elektirikii fi firijii addaan baafamaniiru. Inni lammaffaan yeroo baayyee mana keessaa lafa jalaa iddoo ibiddaa ykn kutaa kuusaa keessa kaa’amee karaa tuubootiin kompressara elektirikii waliin walqabsiifama. Booda lamaan isaanii walitti makamanii tokko ta’aniiru. Bara 1930moota dura, qabbanaa’oonni firijiin itti fayyadamu harki caalaan isaanii nageenya kan hin qabne yoo ta’u, kanneen akka iiteer, amooniyaa, asiidii salfiyuurikii fi kkf, gubachuu kan danda’an, kan manca’an ykn kan nama aarsan turan. Booda, qabbanaaʼaa nageenya qabu barbaaduu jalqabee Firiiyoon argadhe. Firiiyoon kompaawundii filooriinii summii hin qabne, kan hin xuuxne, kan hin gubanne dha. Yeroo muraasa booda meeshaalee qabbanaa’aa adda addaatiif qabbanaa’aa ta’ee waggoota 50 oliif itti fayyadamaa tureera. Garuu Firiiyoon ozoonii qilleensa lafaa irratti dhiibbaa hamaa akka qabu hubatameera. Kanaaf namoonni ammas qabbanaa'aa haaraa fi fooyya'aa barbaaduu jalqaban.
Yoo wajjin hojjettan firijii ykn waa'ee dhaabbata keenyaa caalaatti baruu barbaaddan marsariitii irratti nu qunnamuu dandeessu. Marsariitiin keenya ofiisaa... https://www.feilongelectric.com/ irratti kan argamudha.
